درخواست شما با مشکل مواجه شد
یک لحظه درنگ کنید
گزارش
گزارش خود را از بین موضوعات موجود انتخاب نمایید

follower
کمپین
بوم گردی هتل رستوران جاذبه سوغات و صنایع‌دستی غذای محلی سفرنامه‌ها
دسته‌بندی مطالب
صفحه اصلی
اقامت‌گاه‌ها
تورها
صنایع دستی و سوغات
کرونا
جاذبه‌های دیدنی
غذاهای محلی
آداب و رسوم
مقاله
جستجو بر اساس
مکان
عبارت
روستای شادکام
آهک بری (ساروج بری)
koochita
15

آهک بری (ساروج بری)

حکاکی نقوش برجسته بر سطحی از آهک را آهک بری (ساروج بری) گویند. از آهک بری‌های معروف ایران میتوان به قسمتی از تزئینات حمام خانه عماری‌ها در شهر کاشان و حمام ظهیری و خان در شهر سنندج اشاره کرد. استفاده از آهک به دوران ماقبل تاریخ بازمیگردد و مصرف آن بسیار پرکاربرد بوده. استفاده از این ماده ه این صورت رواج پیدا کرده که انسان‌های پیشین که دائما در حال کوچ بوده‌اند برای پختن مواد غذایی زمین را کنده و در آن اجاق درست می‌کردند. اجاق‌هایی که در زمین‌های آهکی حفر میشد به تدریج گرمای اجاق باعث پخته شدن سنگ‌های آهکی شده و آهک نشکفته حاصل میشد.

 بعد از کوچ انسان‌ها بر اثر بارندگی آهک شکفته حاصل میشد و بر اثر ریختن شن و ماسه اطراف به داخل اجاق ترکیبی سخت به دست می‌آمد. بعدها از این ماده برای ساخت خانه و سرپناه استفاده شد و چون ملات‌های آهکی در برابر رطوبت مقاومت بسیار خوبی از خود نشان می‌دهند کم کم تبدیل به یکی از پرکابردترین ملات‌های ساختمانی شد.

از قدیمی‌ترین مکان‎هایی که از این ماده بسیار استفاده شده میتوان به تپه نوشیجان همدان متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد اشاره کرد. ساروج از ابتکارات معماران ایرانی در دوران بسیار کهن است. برای ساخت آن نخست خاک رس و آهک را به نبت شش و چهار مخلوط می‌کنند و گلی سفت می‌سازند و دو روز آن را ورز می‌دهند. بعد قسمتی از خاکستر کوره‌های حمام را با مقداری مواد الیافی لوئی( تخم و پرزهای نوعی نی است) به آن اضافه می‌کنند و مخلوط تازه را با چوب‌هایی به قطر ده سانتیمتر می‌کوبندتا به خوبی با هم عجین شوند.

در دوران گذشته، ساروج از اهمیت خاصی برخوردار بوده و جهت ساختن حوض، پل، آب انبار، برکه گرمابه و بنای خانه و سد کاربرد داشته است. ساروج یکی از مصالح قدیمی مصرف شده در ایران و بعضی کشورهای کناره خلیج فارس می‌باشد که تاریخ شروع کاربرد دقیق آن را نمیتوان حدس زد، ولی نمونه‌هایی 700 ساله از ساروج هم اکنون در نقاط مختلف ایران یافت می‌شوند.

هنرمندان ایرانی در نماسازی بناها از زیباترین طرح و نقش و با استفاده از مصالح گوناگون زیبایی‌های جاودانه‌ای را به معماری جهان تقدیم کرده‌اند که جسم و روح بزرگ هنرمندان عالم را به تسخیر کشیده است. در مکانی که بخار آب و گرما هر ارزشی از هنر کاشی معرق جسمی و گچ‌بری و نقاشی را دچار مخاطره شدید می‌سازد، هنرمندان ایرانی با ذوق و خلاقیت و به کارگیری تکنیک و هنر و مصالح مرغوب و حوصله فراوان دست به خلق بدیع‌ترین نقوش در گرمخانه و به خصوص سربینه حمام‌ها می‌زنند. به علاوه زیباترین شیوه‌های اصولی پوشش‌های طاقی را از نوع گهواره‌ای آهنگ چهار طاقی، گلودرهم، طاق‌های ترکین هندسی و همچنین طاق گنبدی‌ها و طاق و تویزه و بسیاری دیگر را در قسمت‌های گرمخانه حمام و سربینه آن در نهایت استادی از ملات گل آهک و آجر پوشش می‌کنند و بعدا بر سطوح آنها چه استادانه اندود ساروج می‌نمایند.

 یا در نهایت شگرفی زیباترین اصولی و انواع پوشش‌های کاربندی از ملات (گل آهک قم دار) و آجر آبخوره و همچنین با به کارگیری دلنشین‌ترین نقوش گلچین آجری و در بین آنها معقلی‌سازی‌های بس زیبا را بر روی ستون‌های سنگی باریک در سربینه حمام‌هایی همچون حمام وکیل کرمان(گوهری که به دست نابخردان به خاک رفت) و حمام خسروآقا در اصفهان و بسیاری دیگر چه زیبا و استادانه از هنر آفریده‌اند. در مواردی سر درب‌سازی برخی از حمام‌ها ویژگی‌های هنرهای معماری نیز بهره فراوان برده‌اند.

سازه‌هایی که هم از جهت اصول ضد زلزله و هم از جهت زیباشناسی مورد توجه بوده است. زیباترین قواعد اصول از کاربندی که در مواردی یزدی بندی نیز در آنها حاکم بوده و همچنین در مواردی قطار مقرنس‌سازی‌های بس شگرف و مقرنس‌بندی‌های آویز بسیار با اصول و چشم‌نواز از اجرای پوشش‌های طاقی با به کارگیری ملات گل آهنک و آجر و سپس اندود و ساروج بر سطوح آنها دنیایی از هنر معماری آفریده‌اند.

چنانچه با به کارگیری کاشی هفت‌رنگ و کادربندی‌ها و مقرنس‌سازی‌ها حمام‌هایی چون گنج علی خان و ابراهیم خان کرمان را از دوره‌های صفویه و قاجار به وجود آورده‌اند. همچنین دوال‌کشی و در مواردی نصب کاشی‌های هفت رنگ بسیار پرتلالو از شیوه طرح و نقش و رنگ با به کارگیری ملات ساروج در پشت آنها جهت قاب‌سازی از داستان‌های حماسی و غیره در سربینه حمام ابراهیم خان کرمان و از اره‌های حمام‌های افسانه‌ای، چون گنج علی خان و پهنه سمنان به واقع موزه‌هایی بی همتا از طرح بنا اجرا تاسیسات و نقش و هنر را به ثبت رسانیده‌اند.

آهک بری (ساروج بری)

آهک بری (ساروج بری): در فضای حمام وکیل هنر بی همتای ساروج بری چشم گچبران باارزش ایران را به غبطه از روزگار هنر کشانده است.

مشخصه رنگ در ساروج بری:اصولا برای دلپذیری و توجه به نقش در ساروج بری برجسته از رنگ‌های طبیعی معدنی به مانند(پودر لاجورد) برای رنگ نیلی و برای رنگ مشکی از (دود) و برای رنگ قهوه‌ای، قرمز و زرد از رنگ اخرا و ترکیب آن با سایر رنگ‌های دیگر میتوان بهره گرفت. همچنین برای رنگ‌های الوان دیگر میتوان از (سرنج سفیدآب و شنجرف) استفاده کرد. مسلما از تلفیق رنگ‌های یادش شده با یکدیگر میتوان رنگ‌های بسیار الوان  چشم نواز و ثابت که آهک قلیانی بر آنها بی اثر باشد استفاده کرد و نقوش زیبا را از رنگ‌ها به وجود آورد. ضمنا رنگ شیری همان خود رنگ بودن ساروج ساده می‌باشد که برای زمینه و سایر موارد به کار می‌رود.

تهیه ساروج رنگین: به نسبت لازم آهک مرغوب الک شده_خاکستر الک شده و ماسه نرم پرسلیت با یکدیگر مخلوط و آب گرفته میشود. پس از زمان لازم عمل ورز دادن آن دنبال میگردد. رنگ مورد نظر به ملات به دست آمده که در کمی آب حل شده است به مخلوط اضافه و مجددا عمل ورز دادن ملات ساروج رنگی به درستی انجام میشود تا یک رنگ بودن مصالح به دست آید.

اشتراک صفحه در فیسبوک
اشتراک صفحه در توییتر
اشتراک صفحه واتس اپ
اشتراک صفحه تلگرام
اشتراک صفحه اینستاگرام
اشتراک صفحه پین ترست
نظر خود را در مورد سفرنامه با ما در میان بگذارید